Dünya’dan 25 milyar kilometreden daha uzakta, sessizce misyonuna devam eden bir bilgisayar var. Yaşı, çağdaş bilgisayar standartlarına nazaran neredeyse tarih öncesine ilişkin. Lakin arızalara, yaşına ve sonlu kapasitesine karşın hala çalışıyor, hem de beklentilerin çok ötesinde bir başarıyla…
Teknoloji süratle ilerlerken, çoğumuz yeni çıkan oyunları yahut uygulamaları çalıştırmak için en son donanımlara yöneliyoruz. Lakin devlet kurumları ve büyük tertipler için işler biraz daha farklı yürüyor. Uzun vadeli projelerde, kararlılık ve güvenilirlik, performansın önüne geçiyor. O denli ki, ABD ordusu daha düne kadar birtakım sistemlerinde disket kullanıyordu. ABD hava trafik denetim sistemleri ise hala disketler, kağıt çıktılar ve Windows 95’in kombinasyonuyla çalışıyor.
Ama bu örnekler bile, NASA’nın Voyager misyonunda kullanılan bilgisayarların yanında çağdaş sayılabilir.
Voyager 1 ve 2, 1977 yılında uzaya fırlatıldıklarında, insanlık tarihinin en uzun soluklu vazifelerinden birine adım atmıştı. Her iki uzay aracında da üç temel bilgisayar sistemi yer alıyordu: Bilgisayar Komuta Sistemi (CCS), Uçuş Bilgi Sistemi (FDS) ve Tutum ve Eklem Denetim Sistemi (AACS). 16 ve 18 bitlik bu sistemler, General Electric tarafından NASA’nın talimatlarına nazaran üretildi. Her bir bilgisayardan iki adet bulunuyordu: Asıl bilgisayar ve yedek bilgisayar…
Bu sistemler, çağdaş aygıtlara kıyasla epeyce yavaş. NASA’nın açıklamasına nazaran ana saat frekansı 4 MHz, lakin işlemci suratı yalnızca 250 KHz. Yani saniyede yaklaşık 8.000 komut işlenebiliyor. Karşılaştırmak gerekirse, 2013 model bir akıllı telefon saniyede 14 milyar komut çalıştırabiliyordu.
Ancak bu misyonda süratten çok dayanıklılık ve istikrar kıymetli. Bilgisayarlar, Dünya’dan gelen bir sinyalin uzay aracına ulaşmasının 23 saatten fazla sürdüğü bir ortamda çalışıyor. Bu nedenle sistemlerin sağlam olması hayati ehemmiyet taşıyor.
68 KB bellekle uzayın derinliklerinden data aktarımı
Voyager sondalarının bilgi depolama kapasitesi ise günümüz standartlarına nazaran son derece sonlu. Toplamda sadece 68 kilobaytlık bir alana sahip olan 8 kanallı dijital teyp kaydedici, tek bir düşük çözünürlüklü JPEG belgesine muadil veriyi saklayabiliyor. Lakin bu kısıtlamaya karşın, aygıtlar Güneş Sistemi’nin dış hudutlarından bile bilimsel bilgi gönderebiliyor.
Veri transferi da epey düşük süratlerde gerçekleşiyor. İmajlar ve bilgiler, 19,2 kbps ile 115,2 kbps ortasında değişen suratlarla iletiliyor. Örneğin Jüpiter yakınlarındaki müsabakalarda saniyede 115,2 kilobit sürat kullanılırken, Satürn’den alınan tam çözünürlüklü bir imgenin aktarılması 144 saniye sürebiliyor. NASA, sistemin kapasitesine nazaran bilgi suratını düşürebilecek esnek tahliller geliştirmiş durumda.
Voyager 1, yakın geçmişte Dünya’ya anlamsız bilgiler göndermeye başladığında, NASA mühendisleri sorunun kaynağının uçuş data sisteminde olduğunu belirledi. Sorun donanımsal bir arıza değildi, lakin yazılımın bir kısmı bozulmuştu.
Yedek kesim göndermek üzere bir talihin olmadığı bu uzaklıkta, tahlil yeniden yazılımsal oldu. Fakat 68 KB’lik bellek içinde bozulmamış geniş bir alan bulunmuyordu. Bu nedenle mühendisler bozuk kodu kesimlere ayırıp belleğin farklı bölgelerine dağıttı. Yeni yerleştirilen her kod kesimi, sistemin geri kalanıyla uyumlu hale getirildi ve gerekli yönlendirmeler güncellendi.
Tüm bu süreçlerden sonra, Voyager’a yeni komutların gönderilmesi için 22,5 saat beklendi. Ve sonunda, sonda tekrar manalı datalar iletmeye başladı.
Görev devam ediyor
Voyager sondaları, önümüzdeki yıllarda güç kaynakları tükendiğinde aygıtlarını birer birer kapatacak. Lakin bu, onların vazifesinin sonu değil. Güneş Sistemi’nin ötesinde sessizce ilerlemeye devam edecekler. İçlerinde taşıdıkları, insan imali en eski ve en sağlam bilgisayarlardan biriyle birlikte…
