Evrenin yaklaşık 13,8 milyar yaşında olduğu, kozmik mikrodalga art plan ışımasından galaksilerin genişleme suratına kadar birçok gözlemsel delille desteklenen, çağdaş bilimin en temel kabullerinden biri. Lakin bu kozmolojik istikrar, gökbilimcilerin “Metuşelah Yıldızı” ismini verdiği bir cismin yaş hesaplamalarıyla soru işaretine dönüşmüştü. Yörüngesinde kendi galaksimize konuk olan bu garip yıldızın birinci tahlilleri, cihanın kendisinden daha yaşlı olduğunu gösteriyordu.
Resmi ismiyle HD 140283, Terazi takımyıldızında, Dünya’dan yalnızca 200 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor. Lakin onu özel yapan yalnızca yakınlığı değil, tıpkı vakitte kimyasal yapısıydı. Gökbilimciler 1950’lerde bu yıldızın komşularına nazaran inanılmaz derecede metal bakımından yoksul olduğunu fark etti. Bu, yıldızın, kainatın birinci devirlerinde, daha ağır elementler (metaller) şimdi oluşup öbür yıldızlara karışmadan evvel doğduğunu gösteriyordu.
Metuşelah Yıldızı: Vaktin dışından gelen konuk
Bu erken oluşum, HD 140283’ün muhtemelen kainatın en eski yıldızlarından biri olduğu manasına geliyor. Lakin 2000’li yılların başında yapılan birinci ayrıntılı yaş hesaplamaları çok daha şaşırtan bir sonucu ortaya çıkardı: Yıldızın yaşı, iddiası olarak 16 milyar yıl civarındaydı. Bu hesaplamanın hakikat olması durumunda, kozmosun yaşını 13,8 milyar yıl olarak hesaplayan tüm kozmoloji modellerinin yanlışlı olması gerekiyordu ve bu durum, bilim dünyasında büyük bir “kozmik yaş krizi” başlattı.
NASA’nın Hubble grubuna nazaran, Metuşelah’ın Samanyolu halesinden galaksi düzlemine gerçek ilerleyen yüksek süratli yörüngesi de onun yalnızca bir “ziyaretçi” olduğunu, yani galaksimizin kadim, metal yoksulu bölgelerinde oluştuğunu ve galaktik düzleme gerçek sürüklendiğini gösteriyordu.
Hubble bilgileriyle çözülen gizem
Pennsylvania Eyalet Üniversitesi’nden Howard Bond liderliğindeki bir araştırma grubu, bu paradoksu çözmek için sorunun kaynağına odaklanarak, yıldızın yaşını belirlemek için kritik olan uzaklık ve parlaklık ölçümlerine yöneldi. Bir yıldızın yaşını kestirim etmek, ne kadar uzakta olduğunu bilmekle başlar. Kolay bir karşılaştırma için, yakınınızdaki bir meşalenin mi yoksa çok uzaktaki güçlü bir deniz fenerinin mi parlaklığına baktığınızı anlamanız gerektiğini düşünebilirsiniz. Yıldızın gerçek (içsel) parlaklığı ne kadar yeterli bilinirse, evrim modeli üzerinden yaşı da o kadar kesin olarak hesaplanabilir.
Bond ve grubu, Hubble Uzay Teleskobu’nu kullanarak yıldızın uzaklığını 190,1 ışık yılı olarak daha hassas bir halde belirledi. Ayrıyeten yıldızın oksijen/demir oranının da daha evvel varsayım edilenden yüksek olduğunu tespit ettiler. Bu yeni ve düzgünleştirilmiş datalar ışığında yıldız evrimi modellerini yine çalıştırdılar.
Elde edilen yeni sonuçlar, Metuşelah yıldızının yaş varsayımını değerli ölçüde düşürdü. Bond, “Tüm bu bileşenleri bir ortaya getirdiğinizde, 14,5 milyar yıllık bir yaş elde ediyorsunuz” diyerek, bu kestirimde hala yaklaşık 800 milyon yıllık bir belirsizlik hissesi olduğunu ekledi.
Bu belirsizlik aralığı (yaklaşık 13,7 milyar ila 15,3 milyar yıl), nihayetinde yıldızın yaşını kozmosun 13,8 milyar yıllık yaşıyla daha uyumlu hale getirdi. Böylelikle Metuşelah, artık kainatın düşünülenden daha yaşlı olduğuna dair bir delil olmaktan çıktı. Daha sonraki çalışmalar bu kestirimi daha da daraltarak 12,2 milyar ila 13,7 milyar yıl ortasına yerleştirse de, yıldızın yaşının alt hududunun cihanın yaşından düşük olması, kozmoloji modelinin geçerliliğini korudu.
Yine de Metuşelah, kozmosta bulduğumuz en eski yıldız olmaya devam ediyor. Bu yakın ve parlak yıldız, hassas yaş hesaplamaları için gökyüzündeki en ülkü amaçlardan biri olarak, bilimin kozmosun tarihini anlamlandırma eforlarına değer biçilmez bir katkı sunuyor.
