Akıllı telefonunuzu yahut elektrikli aracınızı şarja taktığınızda, bataryanın yüzde 80 düzeyine kadar jet süratiyle ulaştığını, fakat kalan yüzde 20’lik dilimde kaplumbağa suratına düştüğünü kesinlikle fark etmiş olmalısınız. Günümüzün süratli şarj teknolojileri bir telefonu yarım saatte, bir elektrikli aracı ise uygun istasyonlarda 15 dakikada yüzde 80 doluluğa ulaştırabiliyor. Ama son yüzde 20’lik kısmı tamamlamak birden fazla vakit birinci evre kadar uzun sürüyor.
Bu yavaşlamanın temelinde iki ana sebep bâtın. Birincisi aygıtın içindeki akıllı güvenlik sistemleri, ikincisi ise lityum iyon bataryaların tabiatındaki kimyasal kısıtlamalar. Batarya tam kapasiteye yaklaştıkça voltaj kıymeti inançlı üst sona dayanıyor. Aygıtın idare sistemi bu durumu fark ettiği an, çok ısınmayı önlemek için içeri giren akımı otomatik olarak kesiyor yahut azaltıyor. Bu durum, dolmak üzere olan bir su bardağına son damlaların taşmaması için suyu yavaşça dökmeye benzetilebilir.
Lityum iyonlarının sıkışma noktası ve güvenlik
Batarya kimyasına yakından baktığımızda, şarj sürecinin aslında lityum iyonlarının artı uçtan eksi uca yanlışsız yaptığı bir seyahat olduğunu görüyoruz. Batarya boşken eksi uçta iyonların yerleşebileceği uçsuz bucaksız boş alanlar bulunuyor. Lakin doluluk oranı yüzde 80’i geçtiğinde, eksi uçtaki “park yerleri” dolmaya başlıyor ve yeni gelen iyonlar yer bulmakta zorlanıyor. Bu durum, iyonların yüzeyde birikerek metalik lityuma dönüşmesine, yani bilimsel ismiyle “lityum plaka” olayına yol açıyor.
Lityum kaplama süreci maalesef batarya için kalıcı bir hasar demek. Yüzeye yapışıp kalan bu iyonlar, bataryanın ömrü boyunca orada sıkışmış halde kalıyor ve güç depolama kapasitesini kalıcı olarak düşürüyor. Üreticiler bu yüzden yüzde 80’den sonra suratı kasıtlı olarak düşürerek, iyonların yüzeyde yığılmak yerine kendilerine boş bir yer bulabilmeleri için onlara vakit tanıyor.
Eğer bu yavaşlama olmasaydı, süratli şarjın yarattığı baskı bataryayı çok kısa müddette kullanılmaz hale getirirdi. Bu nedenle batarya sıhhatini korumak istiyorsanız yüzde 80 sonuna uymak yalnızca bir tavsiye değil, aygıtın ömrünü uzatan bir strateji olacaktır.
