Doğa yürüyüşlerinden mesken paklığına kadar hayatın her anında karşımıza çıkan örümcekler, bazıları için yalnızca küçük bir canlıyken, bazıları içinse gerçek bir kabusa dönüşebiliyor. Araknofobi, yani örümcek korkusu, dünya genelinde en sık rastlanan korku bozukluklarından biri olmasına karşın, bu dehşetin kökeninde yatan görsel ayrıntılar tam olarak çözülebilmiş değil. Bilim insanları, insanların neden bu canlılardan bu kadar çekindiğini anlamak için göz takibi teknolojisine başvurdu.
Yeni yapılan bir çalışmada araştırmacılar, 118 üniversite öğrencisinin bakışlarını mercek altına alarak örümceklerin hangi fizikî özelliklerinin kaygıyı tetiklediğini belirlemeye çalıştı. Deney sırasında iştirakçilere; örümceklerin kelebeklerle, öbür böceklerle, hatta çıyan ve kırkayak üzere canlılarla kıyaslandığı çeşitli görsel çiftleri gösterildi. Görsellerdeki örümcekler; tüylülük oranları, diş yapıları ve yumurta kesesi taşıyıp taşımamaları üzere farklı özelliklere sahipti.
Bakışlar örümcekten kaçıyor
Araştırmanın sonuçları, insanların görsel tercihleri konusunda çarpıcı datalar sundu. İştirakçilerin göz hareketleri incelendiğinde, bakışların örümceklerden çok kelebeklere yahut öbür böceklere çok daha süratli kaydığı görüldü. Beşerler, örümcek fotoğraflarına bakmaktan kaçınma eğilimi gösterirken; böcek, akrep yahut kırkayak fotoğraflarını çok daha uzun mühlet inceledi. Farklı olan ise, iki farklı örümcek görseli ortasında seçim yapmak zorunda kaldıklarında, bakışların çoklukla örümceğin kendisinden fazla ağ üzere muhakkak ögelere odaklanmasıydı.
Biyolojik bilimler profesörü Eileen Hebets, bu kaçınma davranışının örümceklerin hareket üslubuyla yakından ilgili olabileceğine dikkat çekiyor. Hebets’e nazaran, insanların örümcek korkusunu anlatırken birinci değindikleri nokta, bu canlıların çok süratli ve öngörülemez halde hareket etmesi haline geldi. Deneyde bir ağ üzerindeki örümceğin, yerdeki bir örümceğe nazaran daha az korkutucu bulunması da bu durumu destekliyor. Zira ağ üzerindeki bir örümceğin nerede olduğu ve ne yapacağı çok daha iddia edilebilir bir durum olarak algılanıyor.
Bu çalışma yalnızca endişenin nedenini anlamakla kalmıyor, tıpkı vakitte tabiat muhafaza programları için de kritik bir kıymet taşıyor. Şayet insanların örümceklerden neden çekindiği tam olarak saptanabilirse, bu canlıların korunmasına yönelik farkındalık çalışmalarında izlenecek stratejiler de buna nazaran şekillenebilir. Bilim takımı, elde edilen dataların bilhassa günlük hayatı kısıtlayacak düzeyde fobiye sahip bireylerin tedavisinde yeni yollar açmasını umuyor.
