Yaklaşık 4.000 yıl evvel, varlığı az bilinen bir Afrika krallığında gerçekleşen gizemli bir cenaze ritüelinin birinci delilleri, Sudan’da bulunan izole bir mezarda ortaya çıktı. Arkeologlar, bu mezarda keşfettikleri seramik bir kabın içinde kömürleşmiş bitki ve odun kalıntıları, hayvan kemikleri ve böcek kesimleri buldu. Araştırmacı grup, tüm bunların antik bir cenaze ziyafetinin kalıntıları olabileceğini düşünüyor.
Varşova Üniversitesi Polonya Akdeniz Arkeolojisi Merkezi’nden (Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej – PCMA) arkeolog ve çalışma muharrirlerinden Henryk Paner, bu olayın benzerinin bilinmediğini ve keşfi bu kadar gizemli yapan şeyin de tam olarak bu olduğunu belirtiyor. Paner, bu ritüelin ne manaya geldiğini şimdi bilemediklerini tabir ediyor.
Araştırmacılar, Azania mecmuasında yayımlanan çalışmada, 2018 yılında Sudan’ın kuzeydoğusundaki Bayuda Çölü’nde bir hafriyat projesi sırasında buldukları orta yaşlı bir erkeğe ilişkin mezarı ayrıntılı bir formda anlatıyor. Mezar, MÖ 2050 ile 1750 yılları arasına tarihleniyor. Bu da adamın, antik Mısır ile komşu olan birinci Nübye uygarlıklarından Kerma Krallığı‘nın bir kesimi olduğunu gösteriyor.
Sıradan bir mezarın içindeki fevkalâde sır
Üzerinde oval bir toprak höyük bulunan bu mezarda, arkeologlar bir erkek iskeleti, başının ardına yerleştirilmiş iki seramik kap ve boynunda 82 adet mavi sırlı seramik disk boncuk keşfetti. Paner, mezar höyüğünün ve bulunan boncuklar ile seramik kapların epey yaygın olduğunu, bunun da adamın seçkin bir toplumsal statüye sahip olmadığını düşündürdüğünü söylüyor. Lakin kaplardan birinin içeriğinin “alışılmadık” olduğunu ve muhtemelen “cenaze ritüeliyle kontaklı bir ateşin kalıntıları” olduğunu belirtiyor.
Orta büyüklükteki seramik bir testinin içinde, araştırmacılar yanmış bitki, odun, hayvan, böcek ve hatta taşlaşmış dışkı (koprolit) kalıntılarıyla karşılaştı. Odunların birçoklarının akasya ağaçlarından geldiği belirlenirken, kömürleşmiş bitkisel kalıntılar ortasında iki baklagil çeşidi (muhtemelen mercimek ve fasulye) ve tahıl taneleri de tespit edildi. Kabın içindeki birkaç böceğin ise, büyük olasılıkla antik çağda bitkilerle birlikte kaba girdiği düşünülüyor.
Araştırmacılar, kap üzerinde rastgele bir yanma izi olmadığını ve hayvan kemiği kesimleriyle birlikte bu kalıntıların muhtemelen sonradan kabın içine yerleştirildiğini söylüyor. Bulunan kemikler, muhtemelen bir cenaze ziyafeti sırasında tüketilen yiyeceklerin delili olarak görülüyor ve ziyafetten sonra arta kalanların bir kısmı ateşe atılmış olabilir.
Ayrıca bulunan bitkisel kalıntılar, bu adamın gömüldüğü periyotta bölgenin bugünkü açık çöl ortamına kıyasla daha nemli bir savan gibisi etrafa sahip olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bu izole mezar üzere “görünüşte mütevazı bir alanın bile, geçmiş ortamları ve iklimleri tekrar yapılandırmak için kıymetli ipuçları sağlayabildiğini” yazıyor.
Bu mezar, Kerma Krallığı’na ilişkin olup da dört bin yıl evvel gerçekleşen bir cenaze ritüelinin ispatını ortaya çıkaran birinci örnek. Fakat benzeri mezarların bilinmemesi, bölgedeki karmaşık kültürel değişim süreçlerine işaret edebilir. Bu durum, antik Afrika’daki mal ve fikir ticaretini anlamak için daha fazla çalışma yapılması gerektiğini gösteriyor.
