Elektrikli araçlardan çıkarılan ve artık kullanılamayacağı düşünülen lityum-iyon piller, sanıldığı kadar “işe yaramaz” olmayabilir. Edith Cowan Üniversitesi (ECU) bünyesindeki araştırmacılar tarafından yürütülen yeni bir çalışma, bu atık pillerin aslında kıymetli ölçüde geri kazanılabilir lityum içerdiğini ortaya koydu.
Araştırmaya nazaran, bu pillerin büyük bir kısmı şimdi ömrünü tamamlamış değil; birden fazla durumda kapasitenin sadece yaklaşık %20’si kullanılmış durumda. Yani, içinde hala kıymetli malzemeler barındıran bu piller geri dönüşüm yoluyla tekrar değerlendirilme potansiyeline sahip.
Araştırmada, lityum tedarik zinciri global ölçekte incelenirken, klasik madencilik sistemleri ile çağdaş geri dönüşüm teknolojileri karşılaştırıldı. Lityum üretiminde madencilik hala en yaygın yol olsa da, bu metodun çevresel maliyeti azımsanamayacak seviyede. Araştırmaya nazaran geri dönüşüm, sadece ekonomik değil, birebir vakitte ekolojik açıdan da çok daha avantajlı bir seçenek sunuyor.
Verilere nazaran, geri dönüşüm süreçleri madenciliğe kıyasla yaklaşık %61 oranında daha az karbon emisyonuna neden oluyor. Ayrıyeten %83 oranında daha az güç ve %79 oranında daha az su kullanımıyla, çevresel tesirleri değerli ölçüde azaltıyor.
“Bu pillerde işimiz şimdi bitmedi”
Çalışmanın baş muharriri, ECU’da doktora sonrası araştırmalarını sürdüren Asad Ali, atık pillerin sırf lityum açısından değil, öteki pahalı metaller açısından da kıymetli birer kaynak olduğunu vurguluyor.
“Bu pilleri geri dönüştürdüğünüzde yalnızca saflaştırılmış lityumu değil, birebir vakitte nikel ve kobalt üzere kritik malzemeleri de yine kazanma bahtınız oluyor. Üstelik bu süreç, direkt madencilik faaliyetlerine kıyasla tabiata çok daha az ziyan veriyor” diyen Ali, geri dönüşümün yalnızca etrafa değil, kaynak verimliliğine de katkı sunduğunu belirtiyor.
Araştırma, Dünya genelinde büyük ölçüde kullanılmayan lityum pil bulunduğuna dikkat çekiyor. Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte bu sayı giderek artıyor. Örneğin sırf Avustralya’da, hükümet projeksiyonlarına nazaran 2035 yılı prestijiyle yıllık 137 bin ton lityum pil atığı oluşabilir.
Küresel ölçekte ise lityum-iyon pil pazarının her yıl ortalama %13 oranında büyüdüğü belirtiliyor. 2026 yılına kadar yıllık 1.600 kiloton lityum tüketiminin gerçekleşmesi bekleniyor. Bu durum, atık pillerin potansiyel bir kaynak olarak değerlendirilmesini daha da acil hâle getiriyor.
Her ne kadar geri dönüşüm fikri dünya çapında benimsenmeye başlasa da, kapasite açısından önemli eşitsizlikler kelam konusu. Araştırmaya nazaran Çin, 2023 prestijiyle global geri dönüşüm kapasitesinin yaklaşık %80’ine sahip. Lityum rezervlerinin ve sürece altyapısının büyük bir kısmını elinde bulunduran ülke, bu alanda büyük bir üstünlük kurmuş durumda. Avrupa ve ABD ise bu alanda şimdi %2 düzeyini yeni geçmiş bulunuyor.
Ayrıca birinci jenerasyon pillerin geri dönüşümünün, teknik zorluklar nedeniyle daha karmaşık olduğu ve tesirli bir sistem kurulabilmesi için en az %90 lityum geri kazanım oranına ulaşılması gerektiği vurgulanıyor.
Yeni tesisler yolda
Aralarında Tesla üzere büyük otomotiv ve teknoloji şirketlerinin de bulunduğu birçok firma, kendi geri dönüşüm tesislerini kurmak üzere harekete geçmiş durumda. Bu yatırımlar sayesinde önümüzdeki yıllarda, atık pillerin çok daha yüksek oranlarda kıymetlendirilmesi mümkün olabilir.
