Bilim kurgu sinemalarının vazgeçilmez temalarından biri olan sonsuz klonlama fikri, gerçek dünyada biyolojik bir duvara çarptı. Japonya’daki Yamanashi Üniversitesi’nden Teruhiko Wakayama ve takımı, yaklaşık 20 yıldır yürüttükleri bir deneyle göğüslü canlıları sonsuza kadar klonlamanın mümkün olmadığını ortaya koydu.
Bu uzun soluklu araştırma, eşeyli üremenin yalnızca bir çoğalma usulü olmadığını, birebir vakitte genetik yapıyı büyük mutasyonlardan koruyan hayati bir filtre misyonu gördüğünü kanıtladı. Deneyin birinci evrelerinde her şey yolunda gidiyordu. Araştırmacılar, bir fareyi klonlayıp akabinde o klondan yeni bir klon elde ederek süreci 25 jenerasyon boyunca muvaffakiyetle devam ettirdi. Hatta 26. jenerasyona kadar muvaffakiyet oranının kademeli olarak arttığını gören Wakayama, sürecin daha da güzelleşeceğini düşünüyordu.
Ancak deney 27. kuşağı geçtiğinde işler bir anda bilakis dönmeye başladı. Klon farelerin doğum oranları süratle düştü ve 58. kuşağa ulaşıldığında artık doğan klonlar hayatta kalamaz hale geldi.
Genetik yıkım ve tabiatın müdahalesi
Araştırma takımı, klon farelerin tüm genomunu incelediğinde beklenmedik bir tabloyla karşılaştı. Farelerin DNA’sında, kromozom yapısında meydana gelen büyük değişimler ve mutasyonlar birikmişti. Bu genetik bozulmalar aslında birinci klondan itibaren birikiyordu; lakin 27. jenerasyona kadar “pozitif seçim” sayesinde tesirler bâtın kaldı. Yani her jenerasyonda en sağlıklı görünen bireyler seçildiği için muvaffakiyet oranı bir müddet yüksek seyretti. Lakin bir noktadan sonra mutasyon yükü o kadar ağır bir hal aldı ki, klon farelerin üreme yeteneği azaldı ve plasenta yapılarında önemli bozulmalar meydana geldi.
Deneyin en çarpıcı kısmını ise tabiatın kendi kendini tamir etme yeteneği oluşturuyor. Bilim insanları, son kuşak klon farelerin doğal yollarla çiftleşmesine müsaade verdiğinde, doğan torunların üreme yeteneğinin düzeldiğini ve plasentalarının olağan farelerinkine benzediğini fark etti. Bu durum, eşeyli üremenin genetik yanılgıları temizlemek için ne kadar vazgeçilmez olduğunu gösteriyor. Wakayama, klon farelerde olağandan üç kat daha fazla mutasyon görülmesini, klonlama süreci sırasında hücre çekirdeğinin ince cam pipetlerle çıkarılırken fizikî hasar almasına bağlıyor.
Hayvancılıkta “seri üretim” hayali sona takıldı
Bu araştırma, hayvancılıkta yüksek verimli ırkları “seri halde üretme” hayaline bir hudut çizse de prosedürün büsbütün rafa kalktığını söyleyemeyiz. Wakayama, bir hayvanın klonunu tekrar klonlamak yerine, orjinal hayvandan alınan hücreleri dondurarak saklamanın daha mantıklı olduğunu belirtiyor. Muhtaçlık duyulduğunda bu özgün kaynaktan yeni klonlar üretmek, “58 jenerasyon sınırına” takılmadan sorunu çözebilir.
