Mars’ın tozlu yüzeyinde vazife yapan Perseverance, gezegenin sırlarını saklayan kaya kesimlerini titizlikle toplayıp “karnındaki” özel tüplerde biriktirmeye devam ediyor. Her ne kadar bu örneklerin Dünya’ya dönüş seyahati şu an için büyük bir belirsizlik bulutunun gerisinde kalsa da bilim insanları şimdiden çok daha kritik bir soruya odaklanmış durumda: Bu kıymetli taşlar, laboratuvar masasına ulaştığında ne kadar saf kalacak?

Bask Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü son çalışma, uzaydan gelen kimi nadide kesimlerin tahlil basamağında hiç beklenmedik “davetsiz misafirlerle” tanıştığını kanıtladı. Üstelik bu kirleticiler sanıldığı kadar egzotik değil; liste başında tükenmez kalem mürekkebi, alkol ve elmas tozları yer alıyor.

Uzay biyolojisi ve jeolojisiyle uğraşan uzmanların en büyük kabusu, bilimsel literatürde “kontaminasyon” olarak bilinen kirlenme sorunu. Mars kaynaklı bir örnekte hayat izi bulduğunu sanıp dünya çapında bir duyuru yaptıktan sonra, o müsaade aslında laboratuvardaki bir çalışanın sandviçinden bulaşan kolay bir bakteri olduğunu fark etmek, bilim dünyası için tam bir yıkım manasına geliyor. Şimdi Perseverance’ın direkt getirdiği kaya örneklerine dokunamasak da Mars’tan kopup Dünya’ya düşen meteoritler üzerinden bu tahlil süreçlerini test edebiliyoruz.

Temizlik mi, sessiz bir sabotaj mı?

Mars taşları Dünya atmosferine girerken çok ısındığı için dış yüzeylerinde yapay bir kabuk oluşuyor. Taşın gerçek kimliğini yansıtan iç kısmına ulaşmak isteyen araştırmacılar, bu kabuğu kesip cilalamak zorunda kalıyor. Lakin asıl tehlike tam bu noktada, yani taşın öze inme uğraşında ortaya çıkıyor. İncelemeler, tahlil sırasında kullanılan kesici aletlerin, yağlayıcıların ve hatta paklık solventlerinin kayanın gözeneklerine sızdığını gösterdi. Birtakım Mars örneklerinin içinde mavi tükenmez kalem mürekkebi bileşenlerine, hatta tabiatta bulunması imkansız olan “hostaperm menekşesi” isimli bir jel kalem pigmentine rastlanması, kirlenmenin ne kadar gündelik yollarla gerçekleştiğini ortaya koyuyor.

Kirlenme zinciri yalnızca mürekkeple de sonlu değil. Kayayı kesmek için kullanılan elmas uçlu aletler taşın içine mikro elmas tozları bırakırken, bu tozları arındırmak için kullanılan etil alkol de kimyasal tahlil sonuçlarını direkt etkiliyor. Applied Geochemistry mecmuasında yayımlanan rapor, mevcut laboratuvar protokollerinin genel çizgileriyle hakikat olduğunu kabul etse de birtakım radikal değişikliklerin kural olduğunu savunuyor. Örneğin, etil alkol yerine izopropil alkol kullanılması ya da gözenekli yapıları bozmayacak daha hassas solventlerin tercih edilmesi bu tekliflerin başında.

Görünen o ki, kozmosun en büyük sırlarından birini çözmeye çalışırken, cebimizdeki kalemden elimizdeki alkole kadar her ayrıntısı yine sorgulamamız gerekecek…