NASA’nın derin uzay keşif stratejisinde işler büsbütün değişti. Geçtiğimiz haftalarda Artemis programında esaslı güncellemelere giden ajans, onlarca yıl ortadan sonra gerçekleşecek birinci beşerli Ay inişini Artemis III misyonundan Artemis IV’e kaydırdı.
Ancak asıl hamle, NASA’nın yeni lideri milyarder astronot Jared Isaacman’dan geldi. Isaacman, 2028 yılında bir değil, tam iki beşerli iniş hedeflediklerini duyururken, 2030’lu yılların başında Ay yüzeyinde kalıcı bir üs kurma planını açıkladı. Bu yeni vizyon, yıllardır üzerinde çalışılan Ay yörünge istasyonu “Lunar Gateway” projesinin rafa kalkması manasına geliyor.
Lunar Gateway, Ay yörüngesinde dönecek ve astronotlar için bir cins orta durak misyonu görecekti. Lakin bütçe kesintileri ve yönetimsel önceliklerin değişmesi, bu projenin rafa kalkmasına yol açtı. Isaacman, mevcut kaynakların ve memleketler arası ortakların katkılarının artık direkt Ay yüzeyindeki amaçlara aktarılacağını belirtiyor. Rotayı büsbütün Ay toprağına çevirdiklerini söyleyen Isaacman, yüzeyde sürdürülebilir operasyonları destekleyecek altyapıya odaklanacaklarını söz ediyor.
Ay yüzeyinde kalıcı yerleşim planı
NASA’nın yeni stratejisi yalnızca kısa periyodik ziyaretleri değil, uzun vadeli bir yerleşimi kapsıyor. Yaklaşık 20 milyar dolarlık bir bütçeyle hayata geçirilmesi beklenen Ay üssü projesi, astronotların aylarca konaklayabileceği bir tesisin inşa edilmesi demek. Planın birinci basamağında, 2028 ve 2030 yılları ortasında gerçekleştirilecek 24 farklı fırlatma ile bölgeye temel altyapı materyalleri taşınacak. 2031 yılından itibaren ise operasyonlar sürat kazanıyor; yılda yedi iniş üzere ağır bir tempoyla robotik araçlar, güç santralleri ve ömür modülleri yüzeye indirilecek.
Enerji muhtaçlığı ilk etapta güneş panelleriyle karşılanırken, 14 gün süren dondurucu Ay gecelerinde hayatta kalabilmek için nükleer güç santrallerinin devreye girmesi planlanıyor. Haberleşme problemini çözmek için Ay etrafında bir uydu ekibi kurulması ve yüzeye kalıcı baz istasyonları dikilmesi de gayeler ortasında.
Ancak bu devasa planın önünde önemli maniler de var. Tedarik zinciri aksaklıkları ve şimdi tam olgunlaşmamış teknolojiler, bu sıkışık takvimi riske sokuyor. Bilhassa SpaceX’in Starship sistemi ve Blue Origin’in iniş araçlarının 2028 gayesine yetişip yetişmeyeceği belirsizliğini koruyor.
Maddi belirsizlikler de projenin bir öbür hassas noktası. Her üç yıllık evre için 10 milyar dolarlık dev bütçeler gerekiyor. Isaacman, Amerikan liderliğini uzayda kalıcı kılma konusunda kararlı olduklarını her fırsatta lisana getirse de, tüm bu heyecan verici sürecin başlangıç noktası önümüzdeki hafta netleşecek. 1 Nisan’da fırlatılması beklenen Artemis II misyonuyla birlikte insanlık, 50 yılı aşkın bir ortadan sonra derin uzaya birinci sefer gerçek adımını atmış olacak.
