Pompei’in külleri ortasından yükselen alçı kalıplar, yaklaşık iki bin yıl evvel yaşanan o vahim güne dair bugüne dek fark edilmemiş, hüzünlü bir ayrıntısı gün yüzüne çıkardı. Valencia Üniversitesi’nden bilim insanlarının yaptığı yeni bir araştırma, Vezüv Yanardağı’nın patlamasıyla kentten kaçmaya çalışan kurbanların üzerlerinde kalın yün tunikler ve ağır pelerinler olduğunu belirledi. Bu bulgu, antik kentin sakinlerinin gökten yağan ateş ve taş yağmuruna karşı son bir umutla kendilerini muhafazaya çalıştığını öneriyor. Lakin bu giysiler yalnızca bir savunma aracı olmayabilir ve birebir vakitte tarihin en büyük tartışmalarından birine de ışık tutabilir.
Araştırmayı yürüten arkeoloji profesörü Llorenç Alapont, incelenen 14 alçı kalıptan 4’ünde giysilerin dokusunun ve iplik yapısının net bir biçimde görülebildiğini söylüyor. Ortaya çıkan görüntü hayli sarsıcı bir formda, insanların o gün yalnızca hafif kıyafetler değil, kalın yünlü kumaşlar tercih ettiklerini gösteriyor. Alapont’a nazaran bu durum iki manaya geliyor: Ya halk, yanardağdan gelen zehirli gazlara ve ağır ısıya karşı giysilerini bir kalkan üzere kullanmaya çalıştı ya da o gün hava beklenmedik biçimde soğuktu. İşte bu ikinci ihtimal, Pompeii’in yok olduğu tarihe dair bilinenleri temelinden sarsıyor.
Ağustos mu yoksa Ekim mi?
Vezüv’ün MS 79 yılında tam olarak ne vakit patladığı, arkeoloji dünyasının en çok tartışılan hususları ortasında yer alıyor. Genel kabul gören tarih, Genç Plinius’un mektuplarına dayanarak 24 Ağustos olsa da, son bulgular bu tarihin sonbahara kaydığını gösteriyor. Yalnızca kurbanların üzerindeki kalın yünlü pelerinler değil, konutlarda bulunan köz dolu ısıtıcılar, o periyoda ilişkin sonbahar meyveleri ve küplerde fermente edilmeye bırakılmış şaraplar da patlamanın Ekim ayında gerçekleşmiş olabileceğine dair güçlü deliller sunuyor. Güney İtalya’nın Ağustos sıcağında bu kadar kalın kıyafetlerin giyilmesi pek mantıklı görünmüyor.
Vezüv’ün yıkıcı gücü, yalnızca Pompeii’yi değil; Herculaneum, Stabiae ve Torre Annunziata üzere yerleşimleri de yerle bir ederek yaklaşık 16 bin kişinin vefatına yol açtı. Yanardağdan fışkıran kül ve gaz bulutunun 34 kilometre yüksekliğe ulaştığı, yani bugünkü yolcu uçaklarının uçuş irtifasının üç katının üzerinde bir düzeye çıktığı kestirim ediliyor.
Öyle bir sıcaklık dalgası yaşandı ki, kimi insanların dokuları saniyeler içinde cama dönüştü. Kentin dışına, Porta Nola nekropolüne yanlışsız kaçmaya çalışanların üzerindeki bu ağır kıyafetler, maalesef onları bu devasa felaketten muhafazaya yetmedi. Profesör Alapont, bu tür çalışmaların o gün tam olarak nelerin yaşandığını anlamak için hayati olduğunu belirtiyor ve Vezüv’ün sırlarını çözmek için daha çağdaş tekniklere gereksinim duyulduğunu vurguluyor.
