Bebeklerin eline vakit kazanmak ya da onları oyalamak için tutuşturulan tablet ve telefonlar, sanıldığından çok daha derin izler bırakıyor olabilir. Singapur’da on yılı aşkın bir müddettir devam eden ve 168 çocuğu bebeklikten ergenliğe kadar takip eden kapsamlı bir araştırma, erken yaşta ekrana maruz kalmanın beyin yapısını kalıcı biçimde değiştirdiğini ortaya koydu.
Araştırma sonuçlarına nazaran, iki yaşından evvel ağır halde ekrana bakan bebeklerin beyin ağları, normalden çok daha süratli bir uzmanlaşma sürecine giriyor. Bu durum kulağa birinci başta olumlu bir gelişim üzere gelse de uzmanlar, bu denetimsiz hızlanmanın ileriki yıllarda karar verme süreçlerinde yavaşlamaya ve önemli korku bozukluklarına yol açtığı konusunda uyarıyor.
Araştırmayı yöneten Dr. Huang Pei, sağlıklı bir gelişim sürecinde beyin ağlarının vakitle ve kademeli olarak uzmanlaşması gerektiğini vurguluyor. Lakin ekran karşısında çok vakit geçiren çocuklarda, görme ve bilişsel denetimi yöneten ağlar, karmaşık düşünme yeteneği için gereken güçlü kontaklar şimdi kurulmadan erkenden olgunlaşıyor. Bu vakitsiz gelişim, beynin esnekliğini ve zihinsel dayanıklılığını kısıtlıyor. Sonuç olarak çocuklar hayatın ilerleyen devirlerinde yeni durumlara ahenk sağlamakta zorlanıyor. Hakikaten araştırmaya katılan ve bebekliğinde ekranla çok haşır neşir olan çocukların, 13 yaşına geldiklerinde akranlarına nazaran çok daha yüksek telaş düzeylerine sahip olduğu görülüyor.
Kitaplar teknolojiye karşı: Beyni koruyan kalkan
Dünya Sıhhat Örgütü, bir yaşındaki bebekler için ekran başında geçirilen vakti kesinlikle önermiyor; iki yaşındakiler için ise günde bir saatin aşılmaması gerektiğini hatırlatıyor. Lakin Singapurlu araştırmacıların incelediği kümede bebeklerin günde ortalama bir ila iki saatini ekran başında geçirdiği saptandı. Üstelik bu datalar on yıl öncesine ilişkin ve uzmanlar, global salgın süreciyle birlikte bugün bu sayıların çok daha korkutucu düzeylere ulaştığını kestirim ediyor. Erken yaşta maruz kalınan bu “dijital bakıcılık”, çocukların yalnızca bilişsel hünerlerini değil, toplumsal ve duygusal gelişimlerini de sekteye uğratıyor.
Peki, ekranların her yeri kuşattığı bu dünyada ebeveynler ne yapmalı? Araştırmanın sunduğu reçete epey eski adap lakin tesirli: Kitap okumak. Bilgiler, üç yaşındayken ebeveynleri tarafından nizamlı olarak kitap okunan çocukların, ekranın olumsuz tesirlerine karşı daha dirençli olduğunu gösteriyor. Kitap okurken çocuğa sorular sormak ve onunla faal etkileşime geçmek, beyin gelişimini sağlıklı bir rotada tutuyor.
Bilim insanları, teknolojinin bir çocuk bakıcısı olmadığını, bilakis sağlıklı bir çocuk yetiştirmek için aygıtları kapatıp sayfaları çevirmenin kritik bir ehemmiyet taşıdığını hatırlatıyor.
