Uykuda konuşmak, ister tek sözle ister uzun cümlelerle olsun, göründüğünden çok daha yaygın bir durum. Lakin bu kadar sık yaşanmasına karşın, bilim insanları hala nedenini tam olarak açıklayabilmiş değil.
Çoğu vakit uykuda konuşmanın belli bir nedeni bulunmuyor. Şayet biri size uykuda konuştuğunuzu söylediyse endişelenmenize gerek yok; zira yalnız değilsiniz. Araştırmalar, her üç şahıstan ikisinin ömründe en az bir sefer uykusunda konuştuğunu gösteriyor. Bu oran çocuklarda çok daha yüksek; zira gelişim süreçleri devam ettiği için uyku ve uyanıklık ortasındaki geçişler onlar için daha dalgalı olabiliyor. Ayrıyeten çocuklar, REM uykusunda daha fazla vakit geçiriyor. Tıpkı öteki parasomni cinslerinde olduğu üzere, uykuda konuşma da vakit zaman bu cihanın doğal bir modülü olarak ortaya çıkabiliyor.
Yetişkinlerde ise uykuda konuşma daha ender. Yaklaşık her yirmi yetişkinden biri vakit zaman bu durumu yaşıyor. Her ne kadar düşük bir oran üzere görünse de, büsbütün istisnai bir durum olduğu da söylenemez.
Bazı ruhsal etkenler uykuda konuşma riskini artırabiliyor. Tasa bozuklukları, depresyon ya da travma sonrası gerilim bozukluğu bunlar ortasında. Ancak uzmanlara nazaran en kıymetli faktör genetik. Ailede uykuda konuşma, diş gıcırdatma, kabus görme yahut uyurgezerlik üzere belirtiler varsa, misal davranışların sizde de görülme mümkünlüğü artıyor. Gerilim de tetikleyicilerden biri olarak öne çıkıyor. Beyin, gündelik hayatın baskılarıyla yorulduğunda uykuya geçişte zorlanabiliyor. Ayrıyeten yüksek ateş, alkol, birtakım antidepresanlar, astım ilaçları yahut uyku ilaçları da bu duruma yol açabiliyor.
Uykuda konuşmak ziyanlı mı?
Genel olarak uykuda konuşma zararsız kabul ediliyor ve kişinin kendi uykusunu ya da genel sıhhatini önemli biçimde etkilemiyor. Lakin kimi durumlarda altta yatan öbür uyku bozukluklarına işaret edebiliyor. Bilhassa uyurgezerlikle birlikte görülüyorsa yahut REM davranış bozukluğu (RBD) üzere rahatsızlıklarla bağlıysa, riskli durumlar ortaya çıkabiliyor. RBD, kolay konuşmalarla başlayıp vakitle bağırma, hareket etme ya da fizikî ziyan oluşturabilecek davranışlara dönüşebiliyor.
Şu anda uykuda konuşmayı büsbütün ortadan kaldıracak kesin bir tedavi bulunmuyor. Zira bu durumun neden kaynaklandığı hala tam olarak bilinmiyor. Fakat uzmanlar, uyku tertibine dikkat etmenin belirtileri hafifletebileceğini söylüyor. Yani her gün birebir saatte uyumaya çalışmak, akşam saatlerinde kafein tüketmemek, ekranlardan uzak durmak, istikrarlı beslenmek ve idman yapmak âlâ bir başlangıç olabilir. Şayet tüm bu tedbirlere karşın sabahları hala yorgun uyanıyorsanız, bir uzmana başvurmakta yarar var.
Uykuda konuşurken sırlar da ifşa oluyor mu?
Dizi ve sinemalarda sıkça karşımıza çıkan, uykuda konuşan şahısların sırlarını ağzından kaçırdığına dair sahneler ise bilimsel olarak pek gerçekçi değil. 2017’de yapılan bir araştırmada, 200’den fazla kişinin yaklaşık 900 uykuda konuşma kaydı tahlil edildi. Sonuçlar, konuşmaların üçte ikisinin aslında söz bile içermediğini gösterdi. Anlaşılabilen tabirlerin birçok “hayır” üzere kısa karşılıklar, sorular ve vakit zaman küfürlerden oluşuyordu. Yani uykuda geçen bu monologlar daha çok bilinçsiz bir tartışmaya benziyor.
Üstelik bu konuşmaların içeriği çoklukla ne konuşan kişi tarafından hatırlanıyor, ne de dinleyenler tarafından net biçimde anlaşılabiliyor. Bu yüzden uykuda konuşmanın sırları ortaya döktüğüne dair inanç, gerçeklikten çok bir efsaneye dayanıyor.
