Yaklaşık 900 yıl evvel Paskalya Adası’na dikilen, her biri 12 ila 80 ton tartısındaki ikonik Moai heykelleri hakkındaki en büyük gizemlerden biri daha çözülüyor. Daha evvel heykellerin devasa bir şeflik tarafından, yüzlerce emekçinin birleşik gayretiyle, yani tek bir ana otorite tarafından yapıldığı düşünülüyordu. Fakat yeni arkeolojik bulgular, bu anıtların sanıldığı üzere merkezi bir otorite tarafından değil, küçük klanlar yahut ferdî aileler tarafından inşa edilmiş olabileceğini gösteriyor.
Binghamton Üniversitesi’nden Profesör Carl Lipo liderliğindeki arkeologlar, adanın ana Moai ocağının yeni bir 3D modelini oluşturdu. Bu model, heykellerin üretildiği 30 başka “atölye” tespit etti. Araştırmacılar, her klanın kendine has bir sanatsal tarza, uzmanlaşmış tekniklere ve tercih edilen hafriyat alanlarına sahip olduğunu belirledi.
Araştırmacılar, ocağın 22.000’den fazla fotoğrafını çekerek ayrıntılı bir dijital haritasını oluşturdu . Profesör Lipo, bu modelin daha evvelki çalışmalarda kapalı kalan şaşırtan ayrıntıları ortaya çıkardığını söylüyor. Örneğin, kimi Moai’lerin evvel yüz ayrıntıları belirlenerek oyulurken, başkalarına bütün bloğun oyulmasıyla başlandığı görüldü.
Atölyelerin coğrafik alanlara nazaran değil, kayanın doğal özelliklerine nazaran ayrılması, ocağa erişimin tek bir otorite tarafından denetim edilmediğini, ferdî kümelerin kendi ortalarında pazarlık yaparak çalıştığını gösteriyor. Bu bulgular, Moai üzere anıtların illa ki güçlü bir hiyerarşinin ispatı olduğu görüşüne meydan okuyor.
Devleri yürütmek: Halatlarla zikzak hareketi
Daha evvel ortaya çıkan kanıtlar, Moai’leri inşa etme ve taşımanın sanıldığı kadar çok iş gücü gerektirmediğini de ortaya koymuştu. Antropologlar, Rapa Nui halkının heykelleri sırt üstü sürüklemek yerine, halatları kullanarak zikzak çizerek sallayıp “yürüttüğünü” ortaya çıkardı. Başın iki yanına bağlanan halatlar ileri geri çekilerek, Moai’ler yana gerçek sallanıp bir yürüme hareketiyle ileri kaydırılabiliyordu.
Bu teknik, küçük takımların bile devasa Moai’leri nispeten az uğraşla uzun uzaklıklara taşımasını sağlamış üzere görünüyor. Taş başlar, daha sonra ocağı son varış yerlerine bağlayan, yaklaşık 4,5 metre genişliğinde, içbükey profile sahip özel “Moai yolları” boyunca taşındı. Araştırmacılar, bu yolların spesifik biçiminin, başların dengelenmesine yardımcı olduğunu ve ileri gerçek kaymalarını kolaylaştırdığını keşfetti.
